De geschiedenis van gietijzeren stalramen

Onlangs kregen wij een interessant artikel doorgestuurd van het Nederlands Openluchtmuseum: een stalraam van de familie Jansen, dat een bijzonder inkijkje geeft in de geschiedenis van het Nederlandse boerenerf. Het is een mooi voorbeeld van de bijzondere geschiedenis die achter deze ramen schuilgaat. Want wie goed kijkt naar oude boerderijen, landhuizen en fabrieksgebouwen in Nederland, ziet ze nog volop: gietijzeren stalramen. Smal, robuust, met een uitstraling die geen enkel modern raam zomaar kan evenaren.

De oorsprong van het gietijzeren stalraam in Nederland

Voor de negentiende eeuw hadden stallen vooral houten vensters of eenvoudige lichtopeningen. Gietijzer bestond al wel, maar was nog geen gangbaar materiaal voor ramen. Dat veranderde in de negentiende eeuw met de industriële revolutie. IJzer werd steeds breder toegepast in de bouw en de productie van gietijzeren ramen werd steeds interessanter.

Van hout naar gietijzer

Met een mal kon hetzelfde raam steeds opnieuw worden gegoten, waardoor gestandaardiseerde modellen en serieproductie mogelijk werden. Dankzij het gietproces konden daarbij karakteristieke profielen en vormen worden gemaakt, waardoor een herkenbare stijl ontstond.

Ten opzichte van hout had gietijzer bovendien een belangrijk voordeel: het was niet gevoelig voor houtrot. Dat maakte het bijzonder geschikt voor de vochtige omgeving van een stal. Hoewel gietijzer van nature bros is en kan roesten, bood het destijds een stevige en duurzame oplossing die bij goed onderhoud langer kon meegaan dan houten alternatieven.

Becking & Bongers: een belangrijke producent

Een groot deel van de gietijzeren stalramen die in Nederland zijn geplaatst, is afkomstig van één bedrijf: Becking & Bongers uit Ulft. Deze ijzergieterij werd in 1895 opgericht aan de Oude IJssel in de Achterhoek en groeide in korte tijd uit tot een van de grootste producenten van gietijzeren bouw- en huishoudartikelen in Nederland. Met twee ovens, later uitgebreid, en honderden werknemers leverden zij ramen, ornamenten en constructiedelen aan gebouwen door heel het land. Van boerderijen, fabrieken tot landgoederen. In 1970 sloot het bedrijf definitief zijn deuren.

Het erfgoed verdient een vervanger

Wie een gietijzeren stalraam wil herstellen of vervangen, staat voor een uitdaging. Origineel gietijzer is kwetsbaar, breekbaar en nauwelijks nog leverbaar. Toch is de vraag groot, zeker bij monumentale panden waar de uitstraling van het originele raam behouden moet blijven.

Dat is precies het vraagstuk waar Van Dijk Metaaldesign zich al jaren in heeft verdiept. Niet met een standaardoplossing, maar met de vraag: hoe maak je een raam dat echt lijkt op het origineel? Dat begint niet achter een tekentafel, maar met het bestuderen van bestaande gietijzeren ramen. Hoe ligt de stopkit? Hoe breed is het profiel? Hoe valt het licht op de rand? Al die details bepalen of een vervanger overtuigt of niet.

Vervangen van gietijzeren raam

Heeft u een gietijzeren stalraam dat aan vervanging of restauratie toe is? Bij Van Dijk Metaaldesign wordt elk raam van begin tot eind in eigen beheer gemaakt. Inmeten, tekenen, produceren en monteren: alles gebeurt door onze eigen vakmensen. Dat is een bewuste keuze, alleen zo houden wij grip op elk detail.

Het staal wordt op maat gesneden en gelast. Vervolgens wordt het raam voorzien van een dunne zinklaag voor optimale bescherming en afgewerkt met poedercoating in elke gewenste RAL-kleur. Elk stalraam is anders, want elk pand is anders. Een boerderij uit 1890 vraagt om andere maten en verhoudingen dan een fabrieksgebouw uit 1930. Die nuance zit in ons werk.

De uitstraling van vroeger, de prestaties van nu

Wat het resultaat extra bijzonder maakt, is de combinatie van ambacht en techniek. Het raam ziet eruit als gietijzer, voelt aan als gietijzer, maar voldoet aan de eisen van deze tijd. Dankzij ons eigen ontwikkelde systeem met 100% koudebrugonderbreking is het raam volledig geïsoleerd, zonder dat dit zichtbaar is aan de buitenkant.

Wilt u zien hoe dicht ons stalen stalraam bij het origineel komt? Bezoek onze showroom in Ochten en oordeel zelf.